Regionalizmy z Kujaw
Regionalizmy kujawskie dobrze widać przy stole i pod choinką: porzeczki to świętojanki, kromka chleba — sznytka, a prezenty przynosi gwiazdor. 19 słów z Kujaw z wyjaśnieniem i pochodzeniem.
Słowniczek kujawski
- blałować
'Blałować' to w gwarze kujawskiej wagarować — być nieobecnym w szkole.
- czernina
Czernina (zwana też czarną polewką) to tradycyjna polska zupa, której podstawowym składnikiem jest krew drobiowa, co nadaje jej ciemny kolor.
- dziarny
Dziarny to na Kujawach, w ziemi chełmińskiej, okolicach Grudziądza i na Kociewiu ktoś energiczny, z temperamentem — po prostu dziarski.
- finek
Finek to na Kujawach mały pies.
- gomółki
Gomółki to małe, podsuszane kulki z białego sera, zwykle z kminkiem, tradycyjnie wyrabiane na Kujawach.
- gwiazdor
Gwiazdor to w Wielkopolsce i na Kujawach postać, która w Wigilię przynosi dzieciom prezenty — regionalny odpowiednik Świętego Mikołaja.
- kujawiak
Kujawiak to polski taniec ludowy i narodowy pochodzący z Kujaw — spokojny, wirowy taniec w metrum trójdzielnym, o lirycznym, kołyszącym charakterze.
- langus
'Langus' to w gwarze zachodnich Kujaw żartobliwe określenie wysokiego mężczyzny albo chłopaka — dryblasa, drągala.
- maryna
Maryna to w kujawskiej muzyce ludowej kontrabas (basy) — instrument, który obok skrzypiec tworzył trzon dawnej kapeli grającej kujawiaki i oberki.
- modrak
Modrak to ludowa nazwa chabra bławatka — niebieskiego kwiatu polnego rosnącego wśród zbóż.
- panienka
W gwarach — m.in. na Kujawach, w Wielkopolsce i na Mazowszu — 'panienka' to źrenica oka.
- podkoziołek
Podkoziołek to ostatkowa zabawa taneczna urządzana w wieczór przed Środą Popielcową na Kujawach, Pałukach i w Wielkopolsce — huczne pożegnanie karnawału.
- prażucha
Prażucha to dawna, prosta potrawa z zaparzonej i 'prażonej' mąki (żytniej lub pszennej), czasem łączonej z ziemniakami, podawana okraszona tłuszczem lub ze zsiadłym mlekiem.
- przywoływki
Przywoływki to kujawski zwyczaj z niedzieli wielkanocnej: kawalerowie publicznie 'przywołują' imiona panien, zapowiadając, która i przez kogo zostanie oblana w lany poniedziałek.
- sznytka
Sznytka to kromka chleba — tak mówi się w Łodzi, w Wielkopolsce, na Kujawach i w Bydgoszczy.
- świętojanki
Świętojanki to w Wielkopolsce, na Kujawach i Pomorzu porzeczki — krzewy i ich owoce.
- węborek
Węborek (także wymborek) to w Wielkopolsce i na Kujawach wiadro.
- zylc
'Zylc' to na Pomorzu i Kaszubach galareta mięsna, zwana też studzieniną lub zimnymi nogami — wieprzowe mięso zalane stężałym, doprawionym wywarem (z niem. Sülze).
- żurak
'Żurak' to w gwarze Kujaw gliniany garnek służący wyłącznie do robienia zakwasu na żur.
Przykładowe pytania
- poziom · łatwy„czernina”Jaki jest główny, charakterystyczny składnik czerniny?
- poziom · łatwy„kujawiak”Czym jest 'kujawiak'?
- poziom · średni„prażucha”Czym jest 'prażucha'?
- poziom · średni„zylc”Czym jest pomorski 'zylc'?
- poziom · łatwy„czernina”Co dawniej oznaczało podanie kawalerowi 'czarnej polewki' (czerniny) podczas starania się o rękę panny?
- poziom · łatwy„przywoływki”Na czym polegają kujawskie 'przywoływki'?
Quiz o Kujawach
Tylko pytania o słowa z tego regionu. Sprawdź, ile z nich znasz.